( مسلمانان ) در كشتيهاى بزرگ به كشور « هان » يعنى چين مىرانند و مستقيما به بندر كانتون براى تهيه اجناس ابريشمى مىروند . به‌طورىكه در سال 131 ق / 748 آبادى بسيار بزرگى از مردم پوسه در جزيرهء هاينان وجود داشته است . در حوادث سال 141 ق / 758 م در تاريخ تانگ آمده است كه مردمان تاشيه و پوسه با هم شهر بندرى كانتون ( كوانگ چو ) را تاراج كردند و سوزاندند و از راه دريا برگشتند . « 1 » اين كار جسورانه و ناپسند شايد به سبب سستى نيروى پادشاهى چين در بندر كانتون بوده است . چون در آن هنگام فغفور چين در شمال آن سرزمين سرگرم سركوب شورش تركها بود . به‌هرحال اين تاراج نشان مىدهد كه در آن زمان شمار قابل ملاحظه‌اى از بيگانگان در كانتون بودند . از اسناد آن زمان درك مىشود كه مردم تاشيه ( اعراب مسلمان ) مانند يك جامعهء بيگانه در آنجا بوده‌اند . « 2 » در دورهء امويان بعضى از سفرهاى دريايى به منظور جنگ انجام شده است ؛ از جمله ، تصرف سند در دوران فرمانروايى حجاج بن يوسف بر عراق است كه محمد بن قاسم با كشتيهايى در سال 92 ق / 710 م بندرهاى پرارزش ديبل و منصوره را فتح كرد . حورانى روايتى از مروزى نقل مىكند كه برخى مسلمانان شيعه كه از آزار و شكنجه واليان خراسان گريخته بودند ، در جزيره‌اى در يكى از رودخانه‌هاى بزرگ چين ماندگار شدند . اينان در زمانهاى بعد ميانجى دادوستد ميان چينيها و بيگانگان بودند . « 3 » همزمان با تأسيس بغداد و توسعه و رونق دو بندر بصره و سيراف ، فعاليت اعراب و ايرانيان مسلمان در كار بازرگانى نيز گسترش پيدا كرد . اين فعاليتها از چين در مشرق تا سفاله « 4 » در ساحل شرقى افريقا امتداد يافت . اعراب فن دريانوردى را از ايرانيان فرا گرفتند و در اين فن خبره شدند . آنان از قرن سوم هجرى قمرى به بعد بادهاى موسمى و بادهاى بسامان را مىشناختند و تنها از سواحل جزيرة العرب به سوى هندوستان كشتيرانى مىكردند . با

--> ( 1 ) . دريانوردى عرب در درياى هند ؛ ص 82 - 84 . ( 2 ) . همان ؛ ص 84 . ( 3 ) . دريانوردى عرب در درياى هند ؛ ص 85 . ( 4 ) . Sofala